Madryt

Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: wspólnota autonomiczna Madryt.

Madryt (hiszp. Madrid ) – stolica i największe miasto Hiszpanii, położony w środkowej części kraju u podnóża Sierra de Guadarrama (Wyżyna Kastylijska) nad rzeką Manzanares.

Obszar administracyjny 607 km², liczba ludności 3,25 mln (2007), stolica regionu autonomicznego ( comunidad autónoma ) o tej samej nazwie (powierzchnia 7993 km², ludność 6,3 mln).

Pochodzenie nazwy miasta

Istnieje kilka teorii dotyczących pochodzenia nazwy "Madryt". Według legendy Madryt został założony przez Ocno Bianora (syna króla Toskanii i Mantui Tyrrheniusa); został on pierwotnie nazwany "Metragirta" lub "Mantua Carpetana", inni zaś twierdzą, że pierwotną nazwą tego miasta była "Ursaria", ze względu na dużą liczbę tych zwierząt, które zostały znalezione w sąsiednich lasach, które wraz z drzewkiem truskawkowym ("madrono" w języku hiszpańskim) stały się herbem miasta od czasów średniowiecza.

Niemniej jednak, obecnie powszechnie uważa się, że obecna nazwa miasta pochodzi z II wieku p.n.e, kiedy to Imperium Rzymskie ustanowiło osadę nad brzegiem rzeki Manzanares. Termin Madryt przechodził w różnych okresach historii ewolucje związane ze swą nazwą. W VII wieku, od czasu islamskiego podboju Półwyspu Iberyjskiego zmieniono nazwę na "al-Majrīṭ" (z arabskiego المجريط – "Mayra"), co oznaczało odniesienie wody (w tym przypadku rzeki Manzanares ) jako "drzewa" lub "dawcy życia". We współczesności nazwa "Madrid" ("Madryt" w jęz. polskim) wyewoluowała od słowa "Matrit" w języku mozarbic, która to nazwa jest używana w chwili obecnej.

Historia

Stolica Hiszpanii to jedno z najstarszych miast na naszym kontynencie. Jego początki sięgają już czasów panowania Starożytnego Imperium Rzymskiego. W tamtym okresie bowiem założono pierwszą osadę nad rzeką Manzanares (II wiek p.n.e.).

Pierwsza wzmianka o mieście, powstałym wokół mauretańskiego zamku Madżrid, pochodzi z X w. Zdobyty w 939 przez króla aragońskiego Ramira II, następnie odbity przez Maurów i w 1083 ostatecznie przejęty przez króla kastylijskiego Alfonsa VI. Prawa miejskie w 1118. Osada rozwijająca się przy fortecy przyczyniła się do powstania miasta. Jednak przez pierwsze pięć wieków miasto nie miało większego znaczenia. Okres wzrostu znaczenia miasta jako ośrodka handlowego rozpoczął się w XVI wieku.

Centralne położenie w Kastylii sprzyjało wzrostowi znaczenia politycznego. Dwukrotnie w XVI wieku (1524, 1528) zwoływano do Madrytu posiedzenia kortezów, mimo że stolicą kraju było Toledo.

W 1561 po dokonaniu rozbudowy Alkazaru, król Filip II przeniósł stolicę kraju z Toledo do Madrytu. Następnie rozpoczęto (1563) budowę Eskurialu, położonego niedaleko od Madrytu zespołu pałacowego. Miasto wkrótce stało się największym ośrodkiem handlowym i gospodarczym kraju. W XVII wieku rozbudowane i unowocześnione. W latach 1851-1864 otrzymało pierwsze połączenie kolejowe z Aranjuez. Na przełomie XIX i XX Madryt przebudowano rozbierając stare fortyfikacje miejskie, unowocześniono ciągi komunikacyjne. W latach 1873-1874 Madryt był stolicą pierwszej Republiki Hiszpańskiej.

W okresie wojny domowej (1936-1939) Madryt był jednym z głównych ośrodków sił republikańskich. Obie strony toczyły o niego ciężkie walki. Wobec zagrożenia rząd republikański z czasem przeniósł się do Walencji. 28 marca 1939 zajęty przez wojska generała F. Franco.

Po II wojnie światowej nastąpił szybki wzrost i rozbudowa miasta. Obecnie wiele firm przenosi swe siedziby właśnie do Madrytu, ze względu na jego centralne położenie i dynamiczny rozwój przemysłowy i gospodarczy.

Centrum Madrytu dzieli się na: Stary Madryt oraz Madryt Burboński. O miano serca miasta konkurują ze sobą znajdujące się w starej części miasta plac Puerta del Sol oraz plac Plaza Mayor, który z kolei słynie z procesów inkwizycyjnych przeprowadzanych na nim aż do końca zniesienia inkwizycji w 1834 r. Również w tej części miasta znajduje się Pałac Królewski, zamieszkiwany zarówno przez Habsburgów jak i przez Burbonów.

11 marca 2004 islamscy terroryści przeprowadzili zamach w wagonach należących do podmiejskich linii kolejowych. W eksplozjach bomb zginęło 190 osób (w tym czworo Polaków), a 2057 zostało rannych.

Geografia

Położenie geograficzne

Madryt leży w centralnej części Półwyspu Iberyjskiego. Współrzędne geograficzne miasta to: 40° 26 'N 3° 41' W, zaś jego średnia wysokość nad poziomem morza to 667 m. Jego położenie w centralnej części półwyspu sprawia iż miasto leży w strefie klimatu kontynentalnego suchego i surowego. Miasto leży kilka kilometrów od łańcucha górskiego Sierra de Guadarrama, pod względem hydrologicznym leży w basenie rzeki Tag.

Klimat

Region Madrytu posiada umiarkowany klimat kontynentalny, przejÅ›ciowo Å›ródziemnomorski. Zimy sÄ… tu chÅ‚odne, czÄ™sto wystÄ™pujÄ… temperatury poniżej 0 Â°C, także w porze zimowej każdego roku wystÄ™pujÄ… opady Å›niegu. StyczeÅ„ jest najzimniejszym miesiÄ…cem w Madrycie (2-10 Â°C). Lato charakteryzuje siÄ™ wystÄ™powaniem wysokich temperatur w granicach 30 Â°C, w lipcu czÄ™sto może osiÄ…gnąć dochodzić nawet do 40 Â°C. Ze wzglÄ™du na poÅ‚ożenie miasta na dużych wysokoÅ›ciach, Madryt posiada dość wysokie amplitudy temperatur miÄ™dzy nocÄ… a dniem, noce sÄ… chÅ‚odniejsze, co prowadzi do obniżenia Å›redniej w miesiÄ…cach letnich. Opady latem sÄ… dość rzadkie, wiÄ™kszość opadów wystÄ™puje jesieniÄ… i wiosnÄ…. Maksymalna roczna Å›rednia temperatura wynosi 19,5 Â°C. Åšrednie roczne sumy opadów wynoszÄ… tu 435 mm.

Obserwacje temperatur w Parku Retiro

Obserwacje temperatur na lotnisku Madryt-Barajas

Hydrologia

Główną rzeką, która przepływa przez Madryt jest rzeka Manzanares. Manzanares u stóp wsi Manzanares el Real tworzy zalew Santillana, który jest jednym z najważniejszych źródeł wody pitnej dla Madrytu. Oprócz niej w Madrycie i jego okolicach występują liczne małe rzeczki i strumyki, tak jest w przypadku strumieni La Moraleja de la Vega , lub Valdelamasa , Viñuelas , które wpadają bezpośrednio do rzeki Jarama, a ta zaś uchodzi do rzeki Guadarrama.

Podział administracyjny miasta

Madryt administracyjnie jest podzielony na 21 okręgów, te zaś są z kolei podzielone na 128 obwodów.

Obszar metropolitarny

Wokół miasta, rozciąga się szereg miast, które w pewnym sensie są zależne od Madrytu. Zgodnie z projektem obszaru miejskiego Hiszpanii 2005 – AUDES5 , obszar metropolitalny Madrytu skupia Madryt oraz czterdzieści okolicznych gmin, liczy 5.843.031 mieszkańców i zajmuję powierzchnię 4.609,7 km², co stanowi gęstość 1.021,6 mieszkańców na km². Jest to największa aglomeracja w Hiszpanii i trzecia co do wielkości w Unii Europejskiej.

Lokalne władze

Rada miejska skÅ‚ada siÄ™ z 55 radnych ( Concejales ), jednym z nich jest burmistrz miasta ( Alcalde ), obecnie funkcjÄ™ to sprawuje Alberto Ruiz-GallardÃ