Dublin

Ten artykuł dotyczy stolicy Irlandii. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.

Współrzędne: 53°20'N 6°15'W / 53.333 , -6.25

Dublin (irl. Baile Átha Cliath , IPA: /bˠalʲə a:hə klʲiəh/ ; ang. Dublin lub ) – stolica i największe miasto Republiki Irlandii, położone w prowincji Leinster.

Położony na wschodnim wybrzeżu Irlandii, nad Morzem Irlandzkim, u ujścia rzeki Liffey (irl. An Life) do Zatoki Dublińskiej. Rzeka dzieli miasto na dwie części o zdecydowanie odmiennym charakterze: Northside oraz nowocześniejszą i bardziej zamożną Southside .

Główny ośrodek administracyjny, kulturalny, ekonomiczny i przemysłowy kraju (przemysł samochodowy, stoczniowy, włókienniczy, odzieżowy, metalowy, elektrotechniczny, spożywczy (słynny browar Guinnessa), poligraficzny, chemiczny, szklarski, papierniczy). Port morski połączony kanałami z rzeką Sionna. Port lotniczy ( Dublin Airport ). Miasto jest też ośrodkiem turystycznym.

Nazwa

Archaiczna irlandzka nazwa okolic miasta – Dúbh Linn (oznaczająca "Czarny Staw") – została przez stulecia zangielszczona do współczesnej, używanej również w innych językach postaci Dublin . Natomiast współczesna irlandzka nazwa Baile Átha Cliath oznacza "Miasto Brodu z Trzcinowymi Płotami".

Historia

• 840 duńscy wikingowie zakładają osadę handlową na południowym brzegu rzeki Liffey
• do XII w. lokalny ośrodek królestwa wikingów
• ok. 1028 siedziba biskupa
• 1170 zdobyty przez Anglonormanów,
• 1171 prawa miejskie, główny ośrodek panowania angielskiego w Irlandii.
• 1279 – 1586 częste miejsce obrad irlandzkiego parlamentu,
• 1613 – 1800 siedziba parlamentu
• 1797 i 1803 – antybrytyjskie powstania
• od XVIII do początku XX wieku główny ośrodek irlandzkiego ruchu niepodległościowego
• 1916 wybuch powstania wielkanocnego
• 1920 krwawa niedziela
• 1922 miejsce wybuchu wojny domowej
• 31 maja 1941 nalot niemiecki (mimo neutralności Irlandii)

Ludność

Wg spisu ludności z roku 2006 miasto zamieszkuje 505 739 mieszkańców, natomiast historyczne hrabstwo Dublin wg spisu miało 1 045 769 mieszkańców. Wyróżnia się też region aglomeracji Dublina (Greater Dublin Area) administracyjnie obejmujący hrabstwa Dun Laoghaire-Rathdown, Fingal i Południowy Dublin.

Temperatury

Średnia temperatura w lecie to 16–20 °C, a w zimie 4–7 °C.

Zabytki i atrakcje turystyczne

Dublin jest atrakcyjnym pod względem turystycznym miastem, decyduje o tym m.in. jego specyficzna atmosfera. Zachowało się tutaj stosunkowo niewiele starszych zabytków (sprzed XVII wieku). Jednym z nich jest Zamek Dubliński, wybudowany przez Normanów na miejscu dawnej fortyfikacji wikingów w XIII wieku. Swój obecny wygląd zawdzięcza on jednak przebudowie z XVIII wieku. W pobliżu zamku, od zachodniej strony znajduje się katedra Christchurch z 1172 roku. Powstała ona po wyburzeniu poprzedniej drewnianej katedry wzniesionej przez wikingów. W późniejszych wiekach popadała coraz bardziej w ruinę – dzisiejszy kształt to efekt kompleksowej renowacji i przebudowy z końca XIX wieku. Drugą katedrą w Dublinie jest katedra św. Patryka. Obie stanowią własność Kościoła Irlandii, będącego częścią wspólnoty anglikańskiej i są udostępniane dla zwiedzających po uiszczeniu opłaty.

W centrum miasta dominuje niewysoka, stosunkowo młoda zabudowa, w przeważającej mierze utrzymana w stylu gregoriańskim i neoklasycznym (XVIII w.). W kilku miejscach zachował się układ urbanistyczny z tego okresu z charakterystycznymi ceglanymi domami. Z epoki wiktoriańskiej pochodzą natomiast budynki Biblioteki Narodowej i Muzeum Narodowego na prawym brzegu Liffey. Na północ od nich, bliżej rzeki znajdują się budynki Uniwersytetu Irlandii (Trinity College), założonego w 1592 roku. Najciekawszym obiektem kompleksu jest uniwersytecka biblioteka, znana z kolekcji iluminowanych rękopisów ze słynną Księgą z Kells ( Book of Kells ).

Dublin jako stolica kraju i ośrodek kulturalny, szczyci się dużą liczbą muzeów i galerii sztuki (35 obiektów). Najważniejszymi z nich są oddziały Muzeum Narodowego, gromadzące cenne zabytki i dzieła sztuki wyspy. W głównym gmachu wystawiane są przedmioty z epoki brązu i żelaza, a także średniowieczne. W Aneksie Muzeum Narodowego znajdują się obiekty związane z obecnością wikingów na wyspie. Galerię Narodową tworzy kolekcja malarstwa irlandzkiego i europejskiego (obrazy Tycjana, Rembrandta, Caravaggia i in.). Licznie odwiedzane są również Muzeum Sztuki Nowoczesnej i Hugh Lane Gallery.

W mieście nie brak również terenów rekreacyjnych. Znajdujący się na lewym brzegu rzeki, Phoenix Park jest uważany za jeden z największych parków miejskich świata (ma prawie 8 km² powierzchni). W jego obrębie znajdują się tereny sportowe, miejskie zoo, rezydencja prezydenta kraju oraz rezydencja ambasadora Stanów Zjednoczonych.

Region Dublina obejmuje nie tylko samo miasto, ale i jego okolice (w granicach hrabstwa). Wzdłuż wybrzeża Morza Irlandzkiego znajdują się kąpieliska: Dún Laoghaire (także przystań promowa), Dalkey, Dollymount Strand, Howth i in. Brzeg oraz wysepki Zatoki Dublińskiej są terenami, gdzie zimują gatunki ptactwa arktycznego; stanowią one cel przyjazdów miłośników obserwacji ptactwa.

Zabytki:

• katedry anglikańskie: (Kościół Irlandii, Church of Ireland) Świętej Trójcy (Holy Trinity) popularnie zwana Kościołem Chrystusowym (Christchurch), obecny wygląd jest efektem XIX-wiecznej renowacji i Św. Patryka (St. Patrick's Cathedral) z XIII wieku
• kościół św. Audoena (XII wieku)
• Kilmainham Hospital (1610) – zaprojektowany na wzór Hotelu Inwalidów w Paryżu
• Kilmainham Gaol więzienie z 1789 roku, obecnie muzeum
• Kolegium Świętej Trójcy (Trinity College) (1591) – najstarsza uczelnia kraju, jako pierwsza w Europie zaczęła przyznawać stopnie naukowe kobietom
• gmach Trinity College Library (XVI – XVIII wiek) – w środku słynna kolekcja rękopisów, m.in.: Book of Kells i Book of Durrow).
• Bank of Ireland (1739) – dawny budynek parlamentu,
• Rotunda Maternity Hospital (poł. XVIII w.) i in. budowle z XVIII–XIX w.
• pałace: Mansion House (1710), Leinster House (1745), Powerscourt Townhouse (1774)
• Custom House (1781–1791)
• Phoenix Park (1745) – największy miejski park Europy
• Neoklasyczna prokatedra Saint Mary Pro-Cathedral (1815-1825)
• ogród zoologiczny (1830)
• Áras an Uachtaráin – oficjalna rezydencja prezydenta Irlandii
• Zamek Dubliński z 1207 r.
• cmentarz hugenotów z 1693 r.
• muzea:
  • Muzeum Narodowe
  • Galeria Narodowa
  • Muzeum Historii Naturalnej
  • Muzeum Figur Woskowych
  • Muzeum Pisarzy Dublińskich (Dublin Writers' Museum)
  • Muzeum browaru Guinnessa

O'Connell Street jest najbardziej reprezentacyjną z dublińskich ulic. Upamiętnia ona nazwisko wybitnego irlandzkiego polityka i patrioty Daniela O'Connella, którego monumentalny pomnik stoi nad rzeką, u wlotu ulicy. W centraln