Ateny

Ten artykuł dotyczy stolicy Grecji. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.

Współrzędne: 38°00'N 23°43'E / 38 , 23.717

Ateny (nowogr. Αθήνα = Athina , klas. gr. Ἀθῆναι = Athenai , łac. Athenae ) – stolica i największe miasto Grecji. Jeden z najważniejszych ośrodków turystycznych Europy z zabytkami kultury antycznej.

Ludność

Nominalnie, każda dzielnica jest oddzielnym miastem. Gmina centralna, ta nosząca nazwę "gmina Ateny", liczy 796 tys. mieszkańców, zameldowanych tu na powierzchni 38,964 km². Niemniej obszar metropolitalny Wielkich Aten liczy 4,01 miliona zameldowanych tu mieszkańców (w roku 2004) i 411,717 km². Te dane nie obejmują osób zamieszkałych, lecz niezameldowanych w Atenach, gdyż w Grecji zmiana meldunku nie jest dla Greka obowiązkowa i wystarcza rejestracja obywatela w miejscowości przechowywania rejestru urodzeń. W/g danych Ministerstwa Oświaty, 38% dzieci szkolnych, uczących się w gminie "Ateny", nie posiada greckich korzeni rodzinnych. Przyjmuje się, że Ateny zamieszkuje także ponad milion cudzoziemców, także przeważnie niezameldowanych. W/g nowego prawa imigracyjnego, dzieci cudzoziemców, urodzone w Grecji i uczęszczające do greckich szkół, od 2010 roku będą mogły ubiegać się greckie obywatelstwo.

Geografia

Za teren Aten, ich mieszkańcy uznają całą, szczelnie zabudowaną równinę, rozciągającą się pomiędzy Zatoką Saronicką Morza Egejskiego, a czterema górami i częściowo także na ich zboczach. Są to wzgórza:

Egaleo (wysokość 359 i 414 m n.p.m) oraz Parnitha (1.423m n.p.m.), od strony zachodniej. Ymmitos (1.026m n.p.m.) od Wschodu oraz Penteli (1.108 m n.p.m.) od Północy

Przedmieścia, pzelewające się już także poza te granice, w mowie potocznej uważane są za oddzielne miejscowości.

Ateny zbudowano na twardym, lecz aktywnym sejsmicznie górotworze skał osadowych, przedzielonym trzema uskokami tektonicznymi. Toteż od lat 30-stych XX wieku w budownictwie obowiązują technologie antysejsmiczne. Po ostatnim silnym trzęsieniu ziemi, które miało miejsce w 1999 r., przepisy te zaostrzono, obejmując nimi także remonty starszych budynków. Dodatkową przeszkodą geologiczną oraz pułapkę prawną i ekonomiczną stanowia dla budownictwa powszechnie odkrywane w trakcie prac budowlanych fundamenty kolejnych, nieznanych dawniej budowli starożytnych.

Podział administracyjny aglomeracji

Gminy tworzące miasto Ateny oraz gminy tworzące miasto Pireus, stanowią jeden, wspólny miejski organizm, z nieprzerwaną, wielkomiejską zabudową ulic. Administracyjnie należą jednak do różnych nomosów, czyli zarządzają nimi różni nomarchowie. Toteż jednostką administracyjną koordynującą ich działania oraz zarządzającą częścią wspólną miejskiej infrastruktury jest region Attyka (Υπερνομαρχία Αττικής). Pozostałe dwa nomosy regionu Attyka mają charakter okolic podmiejskich.

Historia

Zalążkiem Aten była warownia z okresu mykeńskiego (połowa II tysiąclecia p.n.e.) na wzgórzu Akropolis; później wokół niego, na sąsiadujących wzgórzach powstało rozległe miasto z agorą, Areopagiem (miejscem sądów), szeregiem świątyń i gmachów użyteczności publicznej. Akropolis przekształciło się w miejsce kultu (Akropol Ateński). W 480 roku p.n.e. miasto zniszczyli Persowie, odbudowę Temistokles rozpoczął od wzniesienia nowych murów. Szczególny rozkwit przypadł na panowanie Peryklesa (443-429 p.n.e.), który m.in. połączył Ateny z Pireusem (całość otaczając murami) oraz zmodernizował Akropolis. W okresie starożytności Ateny były państwem-miastem (polis) o ustroju demokracji bezpośredniej, jednym z najważniejszych w starożytnej Grecji. Ateny liczące w tamtych czasach ok. 100 tys. mieszkańców stały się centrum umysłowym Hellady, promieniującym na ówczesny świat (m.in. Fidiasz, Sokrates, Platon, Arystoteles) oraz silnym ośrodkiem politycznym (Ateński Związek Morski). W roku 338 p.n.e. utrata niepodległości na rzecz Macedonii, później władców hellenistycznych, a wreszcie Rzymu. Po zdobyciu i złupieniu miasta przez Sullę (86 p.n.e.) wyraźnie utraciły na znaczeniu, choć nadal otaczane opieką, m.in. przez Hadriana (łuk, dokończenie Olimpiejonu). Ateny zostały spustoszone m.in. przez Herulów i Wizygotów. Sprowadzone do drugorzędnej roli przez panujących od 1458 Turków. 26 września 1687 pocisk wystrzelony przez Wenecjan trafia w turecki magazyn amunicji urządzony w Partenonie na Akropolu. W 1834 król Grecji, Otton Bawarski przenosi stolicę z Nafplionu do liczących wtedy około 6 tysięcy mieszkańców Aten, rozpoczyna się budowa Pałacu Królewskiego (w okolicy placu Syntagma, dziś budynek parlamentu). Budowę ukończono w 1838. W 1896 mają miejsce piewsze Igrzyska Olimpijskie ery nowożytnej. Od 1941 do 1944 miasto jest pod okupacja niemiecką. 12 października

W 1944 do Aten wkraczają oddziały brytyjskie.

Zabytki

Do najważniejszych zabytków Aten należą:

• Teatr Dionizosa w Atenach
• odeon Herodosa Attyka
• Zespół architektoniczny Akropolu
• świątynie Partenon, Erechtejon i Nike, z Akropolu oraz Hefajstejon z Agory Greckiej
• Zespół budynków publicznych starożytnej Agory Greckiej, ze zrekonstruowaną Muzea Ateńskie

  Nie należy pominąć przynajmniej:

  • Narodowego Muzeum Archeologicznego, zaliczanego do 10 najważniejszych muzeów świata.
  • Awangardowego obiektu, oddanego do użytku w 2009 roku, nowego Muzeum Akropolu (zlokalizowanego poza obrębem wzgórza zamkowego)
  • Muzeum Bizantyńskiego
  • Muzeum Benakisa (podarowana narodowi, prywatna kolekcja dzieł sztuki starożytnej, bizantyńskiej oraz Wschodu)

  Gospodarka

  Siedziba banków, towarzystw ubezpieczeniowych i licznych firm żeglugowych. Rozwinięty, różnorodny przemysł Aten dostarcza ok. 70% przem. produkcji krajowej. W aglomeracji Aten szczególnie rozbudowane są obiekty obsługi ruchu turystycznego, infrastruktua portowa i obsługa handlu hurtowego, przemysły stoczniowy i petrochemiczny, z licznymi terminalami naftowymi i gazoportami, produkcja wyposażenia hotelarskiego i gastronomii. Działają też duże fabryki branży AGD (spółka Bosch-Siemens-Pitsios), bardzo liczne zakłady przetwórstwa spożywczego, branża skórzano-obuwnicza, odzieżowa, chemiczna, farmaceutyczna i meblarska. Ważny węzeł komunikacyjny (lotnisko międzynarodowe, porty, autostrady, linie kolejowe).

  Transport

  Komunikacja miejska

  Miasto ma trzy linie metra oznaczone kolorami. Linia niebieska dociera na lotnisko. Na obszarze całych Wielkich Aten funkcjonuje gęsta sieć autobusowa i trolejbusowa oraz kilka linii nowoczesnych szybkich tramwajów. Aglomerację przecina nowoczesna kolej podmiejska "Proastiakos", wzdłuż jednej z autostrad, docierając także na główne lotnisko. Miasto przecięte jest dwiema autostradami oraz opasane trzema ich odgałęzieniami (obwodnicami zewnętrznych dzielnic)

  Publiczna komunikacja międzymiastowa

  Opiera się głównie o zawsze bardzo ruchliwe dworce autobusowe uspołecznionej firmy transportowej KTEL, zlokalizowane w pobliżu atostrad oraz o liczne linie promowe, korzystające z portów w Pireusie i Rafinie. Ateńczycy często korzystają też z linii lotniczych.

  Transport lotniczy

  Międzynarodowy port lotniczy Ateny – Eleftherios Venizelos położony jest około 20 km na wschód od centrum miasta i obsługuje około 14 mln pasażerów rocznie

  Połączenia kolejowe

  Do niedawna były bardzo słabo wykorzystywane. Ulega to zmianie, dzięki inwestycjom. Toteż dobry, europejski standard osiągnęły pociągi Intercity, łączące Ateny z Salonikami, a dalej jadące już nieco wolniej, korzystające ze stacji Stathmos Larissas . Nowoczesne jest też połączenie podmiejskie "Proastiakos", docierające na półwsep Peloponez, a docelowo do Patras, prosto z lotniska międzynarodowego Eleftherios Venizelos, lub ze stacji Stathmos Peloponissou . Obie ateńskie stacji kolejowe (Larissas i Peloponissou) położone sa obok siebie, dojazd metrem.

  
  

  Sport <